Internet mở ra nhiều cơ hội để trẻ em học tập, tìm hiểu kiến thức, giao lưu và phát triển kỹ năng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, môi trường mạng cũng tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sự an toàn, đời sống riêng tư và tinh thần của trẻ. Trang bị kỹ năng sử dụng internet an toàn là việc cần được mỗi gia đình, nhà trường và cộng đồng quan tâm thường xuyên.
1. Nhận diện những nguy cơ khi sử dụng internet
Trong quá trình sử dụng mạng xã hội, trò chơi trực tuyến hoặc các ứng dụng giao tiếp, trẻ có thể tiếp xúc với thông tin sai lệch, hình ảnh bạo lực, nội dung không phù hợp; bị xúc phạm, đe dọa, bắt nạt hoặc dụ dỗ thực hiện những việc khiến các em lo lắng, sợ hãi. Hình ảnh, video và thông tin riêng tư của trẻ cũng có thể bị người khác sử dụng, chia sẻ ngoài mong muốn.
Trẻ cần hiểu rằng một nội dung đã đăng lên mạng có thể bị sao chép, lưu giữ và phát tán. Ngay cả khi bài đăng ban đầu được xóa, những bản sao vẫn có thể tồn tại. Vì vậy, suy nghĩ kỹ trước khi đăng tải là bước quan trọng để bảo vệ bản thân và người khác.
2. Chủ động bảo vệ thông tin cá nhân
Các em cần thận trọng khi chia sẻ họ tên đầy đủ, địa chỉ nhà, số điện thoại, trường lớp, vị trí hiện tại và các hình ảnh riêng tư. Không cung cấp mật khẩu tài khoản cho người khác; nhờ cha mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy hỗ trợ kiểm tra cài đặt quyền riêng tư và lựa chọn người có thể xem thông tin của mình.
Cha mẹ cũng cần cân nhắc khi đăng ảnh, video và thông tin của con lên mạng; quan tâm đến cảm xúc, mong muốn và sự riêng tư của trẻ.
3. Ứng xử văn minh, không tiếp tay cho bắt nạt trên mạng
Mỗi trẻ em cần được hướng dẫn cách giao tiếp tôn trọng, không dùng lời lẽ xúc phạm, không chế giễu ngoại hình hoặc chia sẻ hình ảnh khiến người khác xấu hổ. Khi chứng kiến bạn bị bắt nạt, các em không bình luận hùa theo, không phát tán thêm nội dung gây tổn thương và nên báo cho người lớn để được hỗ trợ.
Nếu bị đe dọa, xúc phạm hoặc nhận được yêu cầu khiến bản thân không thoải mái, trẻ cần ngừng tương tác, sử dụng chức năng chặn và báo cáo tài khoản, đồng thời nói ngay với cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy. Các em không phải tự mình giải quyết những tình huống vượt quá khả năng.
4. Gia đình, nhà trường cùng đồng hành với trẻ
Bảo vệ trẻ trên môi trường mạng cần bắt đầu từ sự lắng nghe và hướng dẫn. Cha mẹ nên thường xuyên trò chuyện với con về những nội dung con xem, những người con giao tiếp và những điều khiến con băn khoăn khi sử dụng internet. Khi trẻ chia sẻ sự cố, cần bình tĩnh hỗ trợ, tránh trách mắng khiến trẻ sợ hãi hoặc giấu kín vấn đề.
Gia đình nên cùng trẻ thống nhất thời gian, mục đích sử dụng thiết bị; tạo điều kiện để các em tham gia thể thao, đọc sách và sinh hoạt cộng đồng. Nhà trường có thể lồng ghép kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân, ứng xử văn minh và tìm kiếm sự trợ giúp vào các hoạt động giáo dục phù hợp với lứa tuổi.
Đối với xã Đại Sơn, việc tuyên truyền các kỹ năng này cần được quan tâm trong gia đình, trường học và các hoạt động dành cho thiếu nhi tại khu dân cư. Mỗi phụ huynh, giáo viên và người dân hãy cùng đồng hành để trẻ biết khai thác lợi ích của internet, nhận diện nguy cơ và chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết.
Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng bắt đầu từ những việc làm hằng ngày: chia sẻ có cân nhắc, ứng xử có trách nhiệm và lắng nghe trẻ bằng sự quan tâm.
Nguồn tham khảo: Tài liệu hướng dẫn về an toàn trên mạng cho trẻ em của Liên minh quyền trẻ em châu Á và Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam.