Xã Đại Sơn

Trợ giúp pháp lý là dịch vụ pháp lý miễn phí dành cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Để chính sách đến được với người dân, thủ tục yêu cầu trợ giúp pháp lý cần vừa bảo đảm đúng đối tượng, đúng vụ việc, vừa thuận tiện và kịp thời. Pháp luật hiện hành đã quy định nhiều cách nộp hồ sơ, trách nhiệm hỗ trợ người không thể tự viết đơn và cơ chế thụ lý ngay trong một số trường hợp cấp thiết, qua đó hạn chế để thủ tục trở thành rào cản tiếp cận công lý.

Thủ tục phải bảo đảm đúng người, đúng vụ việc

Theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, khi có nhu cầu trợ giúp pháp lý, người yêu cầu nộp hồ sơ cho tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý. Yêu cầu chỉ được thụ lý khi có vụ việc cụ thể liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý và phù hợp với quy định của pháp luật về trợ giúp pháp lý.

Cách tiếp cận này vừa bảo đảm chính sách được dành đúng cho người thụ hưởng, vừa giúp cơ quan tiếp nhận nhanh chóng xác định nhu cầu trợ giúp thực tế. Người dân không phải trình bày một “hồ sơ pháp lý” phức tạp, nhưng cần cung cấp đủ thông tin cơ bản để tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý xác định người yêu cầu có thuộc diện được trợ giúp pháp lý hay không và vụ việc cần hỗ trợ là gì.

Hồ sơ yêu cầu trợ giúp pháp lý: ba nhóm giấy tờ cơ bản

Điều 29 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 quy định hồ sơ yêu cầu trợ giúp pháp lý gồm: (1) Đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý; (2) giấy tờ chứng minh là người được trợ giúp pháp lý; và (3) các giấy tờ, tài liệu có liên quan đến vụ việc trợ giúp pháp lý.

Điểm cần lưu ý là giấy tờ liên quan đến vụ việc không phải lúc nào cũng giống nhau. Tùy tính chất vụ việc, đó có thể là giấy mời, giấy triệu tập, quyết định của cơ quan có thẩm quyền, tài liệu về tranh chấp, giấy tờ về nhân thân, tài sản hoặc những tài liệu khác giúp làm rõ vấn đề pháp lý cần được hỗ trợ. Người dân nên cung cấp những tài liệu mình hiện có; tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý sẽ kiểm tra và hướng dẫn bổ sung khi cần thiết.

Ba cách gửi hồ sơ – Lựa chọn phương thức phù hợp

a) Nộp trực tiếp tại các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý

b) Gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính

c) Qua fax hoặc các hình thức điện tử theo quy định

Việc có nhiều phương thức nộp hồ sơ giúp người dân chủ động lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với điều kiện đi lại, nơi cư trú và khả năng sử dụng công nghệ. Tuy nhiên, mỗi phương thức có yêu cầu khác nhau đối với giấy tờ chứng minh thuộc diện trợ giúp pháp lý; vì vậy, người dân nên liên hệ trước với tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý để được hướng dẫn nếu còn chưa rõ.

Không thể tự viết đơn? Người tiếp nhận có trách nhiệm hỗ trợ

Pháp luật không để khả năng đọc, viết hoặc tình trạng sức khỏe trở thành rào cản. Trường hợp nộp trực tiếp mà người yêu cầu không thể tự mình viết đơn, người tiếp nhận yêu cầu có trách nhiệm ghi các nội dung vào mẫu đơn, để người yêu cầu tự đọc hoặc đọc lại cho họ nghe và yêu cầu ký tên hoặc điểm chỉ. Quy định này có ý nghĩa thiết thực đối với người cao tuổi, người khuyết tật, người có hạn chế về chữ viết hoặc những người đang trong hoàn cảnh khó khăn.

Hồ sơ chưa đủ nhưng vụ việc cấp thiết: Có thể được thụ lý ngay

Một điểm quan trọng của thủ tục hiện hành là cơ chế thụ lý ngay trong trường hợp cấp thiết. Nếu người yêu cầu chưa thể cung cấp đầy đủ hồ sơ nhưng vụ việc sắp hết thời hiệu khởi kiện, sắp đến ngày xét xử, cơ quan tiến hành tố tụng chuyển yêu cầu trợ giúp pháp lý hoặc cần hỗ trợ ngay để tránh gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý, người tiếp nhận có thể báo cáo người đứng đầu tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý để thụ lý ngay, đồng thời hướng dẫn bổ sung giấy tờ, tài liệu cần thiết sau đó.

Tiếp nhận nhanh, hướng dẫn rõ, chuyển đúng nơi khi cần

Sau khi nhận yêu cầu, người tiếp nhận kiểm tra các nội dung liên quan và trả lời ngay về việc hồ sơ đã đủ điều kiện để thụ lý hay cần bổ sung giấy tờ, tài liệu. Trường hợp yêu cầu không thuộc phạm vi thực hiện của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước đang tiếp nhận, pháp luật quy định cơ chế chuyển yêu cầu đến Trung tâm có thẩm quyền và thông báo cho người yêu cầu biết. Cách thức này giúp người dân không phải tự xoay xở tìm lại địa chỉ phù hợp khi đã chủ động tìm đến hệ thống trợ giúp pháp lý.

Thuận tiện trong thủ tục không đồng nghĩa với buông lỏng điều kiện. Hồ sơ và thông tin vẫn phải được kiểm tra để bảo đảm đúng người, đúng vụ việc; người yêu cầu có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu trung thực và phối hợp trong quá trình thực hiện trợ giúp pháp lý. Song ở chiều ngược lại, tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý có trách nhiệm hướng dẫn, tiếp nhận và xử lý yêu cầu theo hướng rõ ràng, kịp thời, tránh phát sinh những yêu cầu không cần thiết đối với người dân.

Đưa thông tin về trợ giúp pháp lý đến cộng đồng góp phần giúp người dân nhận biết sớm nhu cầu và tiếp cận đúng tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý. Ảnh tư liệu.

Thêm kênh thông tin để người dân không phải “tự tìm đường”

Bên cạnh việc đến trực tiếp tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý, người dân có thể gọi số điện thoại 1800.1233 hoặc 024.6273.9631 trong giờ hành chính để được hỗ trợ thông tin trên phạm vi toàn quốc. Thông tin về Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, địa chỉ liên hệ và chính sách trợ giúp pháp lý cũng được cung cấp trên Trang thông tin điện tử Trợ giúp pháp lý Việt Nam và các kênh thông tin chính thức của cơ quan tư pháp địa phương.

Việc đa dạng hóa kênh cung cấp thông tin, cùng với thủ tục yêu cầu tương đối gọn và cơ chế xử lý linh hoạt trong tình huống cấp thiết, góp phần đưa dịch vụ pháp lý miễn phí của Nhà nước đến gần hơn với người dân, nhất là người nghèo, trẻ em và những nhóm yếu thế thường gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Tạo thuận lợi trong thủ tục là một phần của bảo đảm quyền tiếp cận công lý

Giá trị của trợ giúp pháp lý không chỉ nằm ở việc người dân không phải trả chi phí cho dịch vụ pháp lý. Một chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người thuộc diện được trợ giúp pháp lý biết mình có quyền, biết tìm đến đâu và có thể thực hiện yêu cầu bằng thủ tục thuận tiện, dễ hiểu.

Vì vậy, tiếp tục đơn giản hóa, số hóa và hướng dẫn rõ ràng thủ tục yêu cầu trợ giúp pháp lý là một trong những điều kiện quan trọng để bảo đảm quyền tiếp cận công lý trên thực tế. Mục tiêu cuối cùng không phải là “hoàn tất một bộ hồ sơ”, mà là giúp người đang cần hỗ trợ được kết nối kịp thời với người thực hiện trợ giúp pháp lý để quyền và lợi ích hợp pháp của họ được bảo vệ.